25,8 C
Warszawa
niedziela, 3 lipca, 2022

Technik z duszą romantyka,

Must read

czyli zarys biografii Andrzeja Rozpłochowskiego

Zmarły 20 grudnia 2021 r. Andrzej Rozpłochowski – zaliczany przez PRL-owską propagandę do ekstremistów – był jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci pierwszej Solidarności.

Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany, a później jako jeden z tzw. Jedenastki: Andrzeja Gwiazdy, Seweryna Jaworskiego, Mariana Jurczyka, Adama Michnika, Karola Modzelewskiego, Jacka Kuronia, Grzegorza Palki, Zbigniewa Romaszewskiego, Jana Rulewskiego i Henryka Wujca oskarżony o dążenie do obalenia siłą ustroju PRL.

Dorastanie

Andrzej Rozpłochowski urodził się 7 listopada 1950 r. w Gdańsku-Oliwie jako pierwszy z pięciorga dzieci (miał trzech braci i siostrę). Jego ojciec, Edward, w latach 1948-1952 pracował w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku, a po zwolnieniu został nauczycielem w szkole powszechnej; matka zajmowała się domem. Po wyprowadzeniu się z Gdańska rodzina Rozpłochowskich mieszkała w Warczu i Sobowidzu. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych jego rodzice się rozeszli, a około dziesięć lat później – już oficjalnie – rozwiedli.  Andrzej wraz z bratem Zbigniewem mieszkali z ojcem w Inowrocławiu, zaś matka – z pozostałym rodzeństwem – na Pomorzu.

Andrzej już w wieku dwunastu lat zaczął pisać wiersze, a dwa lata później napisał opowiadanie romantyczne pt. „Pokuta”.  Po ukończeniu szkoły podstawowej uczył się w technikum mechanicznym, bo tak kazał mu ojciec.  Jednak nie skończył tej szkoły, przeniósł się do Zasadniczej Szkoły Zawodowej dla Pracujących i został mechanikiem samochodowym. W latach 1968-1970 odbył zasadniczą służbę wojskową, a po powrocie do Inowrocławia pracował najpierw w PKS, a potem w zakładach PKP jako maszynista lokomotyw spalinowych. W listopadzie 1972 r. ożenił się z Marią Ostrowską. W 1976 r. urodził im się syn Jarosław.

Andrzej wspominał: Mieszkaliśmy wspólnie z teściową i jej dwojgiem młodszych dzieci – pięcioro ludzi w jednoosobowym mieszkaniu z kuchnią urządzonym ze strychu (A. Rozpłochowski, Postawią ci szubienicę…, Katowice 2011, s. 37). Nic zatem dziwnego, że w 1977 r.  – najpierw sam, a potem z rodziną przeniósł się do Katowic, gdzie znalazł pracę w budowanej  Hucie Katowice – najważniejszej inwestycji okresu Gierka.

Strajk w Hucie Katowice

Jego życie zmienił strajk, który wybuchł 28 sierpnia 1980 r. w Hucie Katowice. Na czele Komitetu Strajkowego stanął Marek Fabry, lecz z powodu zbytniej uległości wobec władz, przywództwo strajku przekazano Andrzejowi Rozpłochowskiemu. 11 września 1980 r. zostało podpisane tzw. porozumienie katowickie – obok gdańskiego, szczecińskiego i jastrzębskiego – czwarte z porozumień sierpniowo-wrześniowych. Gwarantowało ono zakładanie związków zawodowych we wszystkich zakładach pracy i jednostkach administracji państwowej na terenie całego kraju. Po podpisaniu porozumienia 15 września 1980 r. ukazał się pierwszy numer „Wolnego Związkowca”, w nakładzie kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy, afiliowany najpierw przy Międzyzakładowym Komitecie Założycielskim NSZZ „Solidarność” w Katowicach, a później przy KZ NSZZ „Solidarność” Huty Katowice. „Wolny Związkowiec” był jednym z najbardziej radykalnych pism związkowych w kraju.

Rozpłochowski był pomysłodawcą wielu inicjatyw, które nie zawsze mieściły się w formule działalności związkowej, ale zyskiwały uznanie centralnych władz Solidarności. Pod jego wpływem katowicki MKZ:

  • w listopadzie 1980 r. podjął uchwałę, aby nie rozmawiać z działaczami PZPR, lecz z przedstawicielami organów władzy państwowej;
  • doprowadził do przekazania Ośrodka Doskonalenia Kadr PZPR na potrzeby Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia i Telewizji;
  • domagał się przekazania na potrzeby służby zdrowia kompleksu budynków KW MO w Katowicach;
  • obchodził regionalny Dzień Pamięci Ofiar Zbrodni Katyńskiej, a sam Rozpłochowski proponował uczczenie rocznicy zbrodni katyńskiej biciem w dzwony kościelne oraz wstrzymaniem ruchu ulicznego;
  • powołał Regionalną Bibliotekę Wydawnictw Niezależnych i zakładał sieć niezależnych bibliotek zakładowych;
  • był pomysłodawcą wystawienia w lipcu 1981 r. w katowickim Spodku spektaklu „Tragedia romantyczna”, będącej kompilacją III części „Dziadów” i „Kordiana”. 

W marcu 1981 r. Rozpłochowski był jednym ze zwolenników ogłoszenia strajku generalnego. Na posiedzeniu Komisji Krajowej w trakcie dyskusji nad odwołaniem strajku generalnego miał wypowiedzieć słynne słowa: Kiedy Solidarność uderzy pięścią w stół, kremlowskie kuranty zagrają Mazurka Dąbrowskiego.

Na celowniku SB

W PRL-owskiej propagandzie przedstawiano Rozpłochowskiego jako ekstremistę. Inspirowana przez SB strategia oczerniania, w której wykorzystywano jego problemy małżeńskie i biografię ojca oraz upowszechniano oskarżenia o organizowanie libacji alkoholowych, orgii seksualnych i defraudację pieniędzy, przyniosła rezultaty. Podczas I Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” Województwa Katowickiego był naturalnym faworytem do objęcia stanowiska przewodniczącego Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego – nowego regionu obejmującego obszar działania pięciu odrębnych MKZ-ów, lecz w trzeciej turze wyborów przegrał głosowanie z Leszkiem Waliszewskim.

Został wybrany delegatem na I Krajowy Zjazd Delegatów, który odbył się we wrześniu i październiku 1981 r. w Gdańsku, a tam wybrano na członka Komisji Krajowej.

Po wprowadzeniu stanu wojennego aresztowano go na dworcu PKP w Katowicach. Był przetrzymywany w ośrodkach odosobnienia w Katowicach, Zabrzu, Grodkowie i Uhercach.  22 grudnia 1982 r. internowanie zostało zastąpione  aresztem tymczasowym, gdyż wraz z sześcioma członkami KK NSZZ „Solidarność” i czterema członkami KOR został oskarżony o „próbę obalenia siłą ustroju PRL” i przetrzymywany bez wyroku w areszcie śledczym  Warszawa-Mokotów do 9 sierpnia 1984 r.

Po zwolnieniu na mocy amnestii politycznej zaangażował się w działalność Regionalnej Komisji Wykonawczej, a od 1985 r. działał w Polskiej Partii Niepodległościowej. W październiku 1986 r. został członkiem jawnej Tymczasowej Rady „Solidarności ” w Regionie Śląsko-Dąbrowskim, lecz w 1988 r. z powodu choroby żony – po uzyskaniu zgody władz PRL i otrzymaniu paszportu – wyjechał z nią na leczenie do USA. 

Na emigracji i po powrocie do kraju

W USA Rozpłochowscy osiedlili się w kalifornijskim Sacramento. W Stanach Zjednoczonych Rozpłochowski handlował samochodami, zarabiał jako dostawca pizzy, strażnik w zakładzie psychiatrycznym, a także aktywnie działał w organizacjach  polonijnych, publikując w „Horyzontach”, „Gwieździe Polarnej” i „Nowym Dzienniku”. W 1993 r. otrzymał obywatelstwo USA, lecz kryzys 2008 r. zabrał mu całe oszczędności. W 2010 r. powrócił do Polski. Założył Porozumienie Katowickie 1980. Stowarzyszenie na Rzecz Pamięci, którego został prezesem. Działał w organizacjach kombatanckich i komentował bieżące wydarzenia polityczne.

Jest autorem wspomnień: „Postawią ci szubienicę…”, NSZZ Solidarność MKZ Katowice 1980-1981. Wspomnienia, t. 1-2 (Katowice 2011 i 2012) oraz „Jeden z jedenastu”. Wspomnienia z internowania i uwięzienia 1982-1984, wstęp i opracowanie Katarzyna Wilczok (Warszawa 2019).

Artur Adamski

- Advertisement -spot_img

More articles

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

- Advertisement -spot_img

Latest article