9,9 C
Warszawa
wtorek, 24 maja, 2022

Historia polskiego systemu bankowego.

Must read

Ewolucja polskiego systemu bankowego w obecnych czasach trwała w kilkadziesiąt lat, ale dzięki usprawnieniom i zmianom jest on zbliżony do innych rozwiniętych krajów  na świecie.

Historycznie od XVII wieku Polska przeżywała kryzys gospodarczy i polityczny. Próbowano bezskutecznie powołać centralny bank za króla Stanisława, co pogłębiało tylko ciężką sytuację bankowości. Insurekcja Kościuszkowska  z 1794 roku przyniosła nowe wysiłek w bankowości – powołano Komisję Biletów Skarbowych. Wyemitowano tego roku bilety skarbowe, które stały się pierwszym polskim pieniądzem papierowym. Później, pomimo utraty niepodległości, powstawały w każdym z zaborów banki wspierające gospodarcze przedsięwzięcia polskiej ludności.

Bank Polski, założony przez księcia Ksawerego Druckiego- Lubeckiego, istniał przez 68 lat – od 1828 do 1894 roku w Królestwie Kongresowym. Był pierwszym bankiem pod zaborami i dodatkowo posiadał  możliwości emisji banknotów. Drucki Lubecki był również ministrem skarbu Królestwa Kongresowego. Jednakże po powstaniach listopadowym i później styczniowym, działalność  banku była coraz bardziej eliminowana, kończąc na zupełnej likwidacji.

Bank Handlowy w Królestwie Polskim przetrwał od momentu założenia przez Leopolda Kronenberga w 1890 roku aż dzisiaj. Jego zadaniem było finansowanie linii kolejowych, z których najsłynniejsza była Kolej Warszawsko-Petersburska oraz kolej łącząca Łódź – Koluszki z Koleją Warszawsko -Wiedeńską.  Dzięki Bankowi Handlowemu do roku 1878 zbudowano 19 tysięcy km linii kolejowych.

Zabór Pruski rozwijał bankowość dzięki założonemu w 1821 roku Ziemstwu Poznańskiemu. Powstały z jego inicjatywy dwa banki – Bank Handlowy w Poznaniu oraz Bank Przemysłowy w 1861 roku.

Zabór Austriacki miał Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, założone w 1841 roku, które zajmowało się własnością wielkich rolniczych posiadaczy ziemskich. We Lwowie założono w 1867 roku Akcyjny Bank Hipoteczny we Lwowie, a w Krakowie w 1869 roku Bank Galicyjski dla Handlu i Przemysłu. Przerodził się on później w Bank Małopolski. Każde z banków współpracowało z oddziałami banków niemieckich, austriackich i rosyjskich, ponieważ bankowość nie może istnieć w próżni. Dzięki temu stworzona sieć banków współpracowała ze sobą, pozwalając jednocześnie na odrębną działalność polskich banków.

Przełom XIX i XX wieku to rozwój działalności wiejskich spółdzielni kredytowych, związanych z Centralną Kasą Spółek Rolniczych powstałą w 1909 roku. Wcześniej, w 1886 roku, powstał Bank Związku Spółek Zarobkowych. W każdym z zaborów na czoło wysunęli się działacze, którzy rozwijali na wsiach spółdzielczość oszczędnościową – w zaborze rosyjskim Edward Abramowski, w pruskim Karol Marcinkowski oraz znany ksiądz Piotr Wawrzyniak; Franciszek Stefczyk rozwijał w zaborze austriackim spółdzielczość na dużą skalę. W 1861 roku powstała w Poznaniu pierwsza polska spółdzielnia oszczędnościowo-kredytowa pod nazwą Towarzystwo Pożyczkowe dla Przemysłowców m. Poznania.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku walutą przez krótki czas była marka polska. Bankiem emisyjnym została Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa. Ponieważ koszty walki o niepodległość ponosiło  dopiero powstające państwo, zdecydowano na drukowanie – czyli emisję – pieniądza, co spowodowało inflację, a wkrótce później hiperinflację. Po powołaniu drugi raz Władysława Grabskiego na premiera w styczniu 1924 doprowadził on do reformy walutowej, wprowadzając z powrotem polski złoty oparty na parytecie złota. Jego emitentem został Bank Polski, którego zadaniem było uregulowanie obiegu pieniężnego i przyznawanie kredytów dla innych banków. Według ustaw przynajmniej 30% polskiego złotego musiało mieć pokrycie w złocie. Bank Polski w czasie wojny przez krótki czas istniał do 1940 roku w Paryżu, a potem został przeniesiony do Londynu, gdzie działał do 1952 roku.

W okresie międzywojnia kluczową instytucją finansową stał się Bank Gospodarstwa Krajowego, utworzony w 1924 roku. Jego działalność głównie koncentrowała się na udzielaniu kredytów, co umożliwiał olbrzymi jak na ówczesne czasy kapitał w wysokości 150 mln. Bank Gospodarstwa Krajowego zajmował się finansowaniem olbrzymich inwestycji państwa polskiego w infrastrukturę: Centralny Okręg Przemysłowy, budowa portu i miasta w Gdyni oraz zbudowanie przemysłu zbrojeniowego. BGK wraz z czterema innymi bankami – Państwowy Bank Rolny, Polska Kasa Opieki, Pocztowa Kasa Oszczędności, Bank Akceptacyjny – stanowiły filary finansowej bankowości nowo budującego się państwa. Do nadzoru banków powołano Komisariat Bankowego Ministerstwa Skarbu.

Do 1939 roku w Polsce działało 26 krajowych prywatnych banków, 4 zagraniczne, oraz aż 7 tysięcy spółdzielni kredytowych.  Działalność poza bankową, ale związaną z pieniądzem, prowadziły kasy komunalne, kantory wymiany i kasy bezprocentowych pożyczek.

Nowy ustrój Polski po II wojnie światowej przyniósł kontynuację pewnych założeń bankowości. Narodowy Bank Polski został w 1945 powołany najpierw do emisji pieniądza, później rozszerzono jego kompetencje. Był to bank centralny, który aż do przemian solidarnościowych lat 80-tych działał według ustawy z 2 grudnia 1958 roku, nakazującej wytyczne polityki pieniężno-kredytowej zgodnie ze wskazówkami Ministerstwa Finansów. Rada Ministrów określała statut NBP.  W 1960 roku ustalono funkcjonowanie polskiego systemu bankowego jako banki państwowe, spółdzielnie oszczędnościowo-pożyczkowe oraz banki w formie spółek akcyjnych z NBP jako głównym filarem.

Zmiany postsolidarnościowe wprowadziły w 1988 roku wykluczenie aż 430 oddziałów banku NBP w celu utworzenia na ich miejsce banków komercyjnych. Powstało w  ten sposób 9 nowych banków, między innymi Bank Zachodni, Bank Śląski i Wielkopolski Bank Kredytowy.

Zmiany po 1989 roku dotyczyły również polskiej bankowości.  Niezależność NBP została umocniona konstytucjonalnie ustawą RP w 1997 roku, natomiast nadzór powierzono Komisji Nadzoru Państwowego. KNF dostała również uprawnienia w 2006 roku do nadzoru całego sektora finansowego, zaś kontrolę komisji powierzono Prezesowi Rady Ministrów. Banki komercyjne zaczęły się rozwijać, zwiększył się również kapitał zagraniczny, inwestujący zarówno w polskie jak i obce podmioty. W roku 1999 aż 65 procent bankowości było w posiadaniu obcego kapitału. W 2017 roku działalność  prowadziło 616 banków, w tym 35 komercyjnych, 27 oddziałów kredytowych oraz 554 banki spółdzielcze. Odkupienie udziałów Banku Pekao S.A. w 2017 roku z rąk włoskiego banku zmniejszyło kapitał obcy w bankowości do 56,5 procent.

Struktura polskiej bankowości w 21 stuleciu składa się z banków komercyjnych oraz instytucji stabilizujących, do których zalicza się KNF oraz Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który gwarantuje wypłatę depozytów. NBP w tym systemie jest odpowiedzialny za płynność banków, bezpieczeństwo systemu płatniczego oraz stabilizację finansową całego systemu bankowego.

W obecnych czasach podstawą systemu bankowego stanowią banki komercyjne, które specjalizują się w udzielaniu kredytów oraz pobierają depozyty od klientów. Ponad 95% kredytów udzielają właśnie wyspecjalizowane instytucje finansowe, które obsługują przepływ pieniądza pomiędzy ludnością i podmiotami gospodarczymi. Jest to związane z ryzykiem finansowym, ale dzięki gromadzeniu depozytów mogą one zrównoważyć potencjalne straty. Dodatkowo udzielają one jeszcze gwarancji bankowych, zajmują się inwestowaniem środków finansowych oraz ubezpieczeniowych, zarówno dla podmiotów prywatnych jak i państwowych.

Banki komercyjne albo zajmują się  obsługą klienta oferując podstawowe operacje finansowe, albo wysoko wyspecjalizowane w poszczególnych kategoriach. Należą do nich banki hipoteczne, zajmujące się udzielaniem pożyczek na zakup nieruchomość, oraz spółki akcyjne. Jednak największe struktury bankowe mają obecnie banki spółdzielcze, które obsługują głównie rynek gospodarstw rolnych i drobnej przedsiębiorczości. Zarówno banki jak i banki spółdzielcze, konkurują ze sobą w oferowaniu najlepszych produktów i przyciągnięciu klienta.

Największe polskie banki komercyjne to obecnie PKO BP, Bank Pekao, BRE Bank, ING Bank Śląski, BZ WBK oraz Bank Millenium.

- Advertisement -spot_img

More articles

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

- Advertisement -spot_img

Latest article