9,9 C
Warszawa
wtorek, 24 maja, 2022

Znaczenie złota w pieniądzu

Must read

Złoto to pierwiastek o symbolu chemicznym Au, minerał i metal, który od starożytności do lat 70 minionego wieku pełnił rolę uniwersalnego pieniądza.

Od tysiącleci złoto było stosowane jako rodzaj płatności, a jego posiadanie było tożsame z bogactwem. Człowiek odkrył złoto oraz miedz jako pierwsze metale w swoim rozwoju. Jako pierwiastek chemiczny o symbolu Au, jest metalem z podobnymi właściwościami co srebro i miedz. Metale te mają dużą gęstość,  dobre przewodnictwo ciepła i elektryczności oraz zdolność odbijania światła; złoto posiada również dużą plastyczność i nie podlega korozji. W naturze występuje jako tożsamy pierwiastek oraz w złożach rud polimetalicznych. W Polsce jest w obecnych czasach eksploatowany na Dolnym Śląsku koło Lubina.

Kopalnie złota występowały już ponad 3 tysiące lat temu w Hiszpańskiej miejscowości Rio Tinto, w formie wykopalisk odkrywkowych o około 100 metrów głębokości. Były one umocowane sztolniami o długości około 450 m i dawały blisko 6,5 ton złota rocznie. Starożytni rzymianie przejęli te kopalnie na ponad 230 lat. W tym  czasie wydobyto około 500 mln ton rudy, z której uzyskano 1500 ton złota. Rzymianie mieli system złotych monet, którymi wykonywali płatności na dużą skalę: żołd dla swoich legionistów, których było 150 tysięcy, kosztował rocznie ponad 10 ton złota. Rzymska moneta Aureus miała 7,85 g złota. Po okresie rzymskim,  w średniowieczu, zaczęły występować braki złota. Wzrosła znacznie wtedy wartość zarówno tego metalu, jak i złotego pieniądza.

Przez stulecia złote monety były używane w różnych państwach jako jednostki walutowe. Ilość złota w monecie danego kraju jest parytetem złota, co decyduje o wartości tej waluty. Nawet po wprowadzeniu przez pierwsze państwa papierowego pieniądza, wartość jego była odniesieniem albo do złota (w większości), albo do srebra. Walutą papierową znaną na całym świecie był amerykański dolar, którego parytet złota określał przez prawie 140 lat  jego wartość. Była to uncja złota (31 g) o wartości 21 dolarów – wartość ta była prawie niezmienna aż do wielkiego kryzysu gospodarczego w 1933 roku. Dewaluacja dolara spowodowała obniżenie wartości – 35 dolarów za uncję oznaczającą parytet 0,888 g złota. Kilka dekad później, w 1944 roku na słynnej międzynarodowej konferencji w Bretton Woods, wytyczającej powojenny porządek świata, dolar został uznany za główną wymienialna walutę świata. Jego  wymienialność była określana parytetem złota w wartości niezmienionej od 1933, a ustalonej przez prezydenta Rooswelta. Wartości wszystkich innych walut były ustalane w relacji do dolara, przy czym każdy rząd starał się, aby kursy wymiany jego waluty były jak najbardziej stabilne. Jednak sytuacje międzynarodowe zmieniały się, zarówno gospodarczo jak i politycznie, powodując duże skoki w wymianach walut innych krajów na dolara. Wojna w Wietnamie oraz kryzys naftowy spowodowały w 1977 roku skok wartości dolara aż do 44,60 dolara za uncję złota. Zmusiło to na przykład Francję, do wymiany jej rezerw walutowych na złoto. Parytet złota do dolara został zatrzymany przez prezydenta Nixona, który 15 sierpnia 1971 – go roku ogłosił zaprzestanie umowy z Bretton Woods. Cena złota miała być tak samo wyrażana w dolarach jak innych metali, bez odniesienia do wartości waluty. Kilka lat później, prezydent Gerald Ford 1 stycznia 1975 roku, zlikwidował przepis zabraniający obywatelom USA posiadania większych ilości złota – miał on stać się takim samym metalem jak inne kruszce. Od tego momentu wartość walut  innych krajów nie jest już określana w odniesieniu do złota.

Historycznie, USA dwa razy przejściowo zawieszały parytet złota – w trakcie I wojny światowej i wielkiego kryzysu 1929 – 1933. W tym czasie również inne kraje zawieszały relację waluty do złota. Po wielkim kryzysie w latach 1933- 35 wprowadzono zakazy posiadania dużych ilości złota przez obywateli, oraz ograniczono w transakcjach międzynarodowych wymienialność dolara na złoto. Wzrosła jednocześnie cena uncji złota z 21 do 35 dolarów, co spowodowało przypływ złota do USA.

Rok 1968, poprzedzający dekrety Nixona o parytecie złota, uwolnił cenę rynkową złota. Jego cena jest wyznaczana od tego czasu wyłącznie przez rynek. Jednocześnie zasoby złota w USA są ciągle największe na świecie, wynosząc ponad 8 tysięcy ton. Drugim krajem na  świecie co do wielkości posiadanego złota są Niemcy.

W 21 stuleciu rola złota nie zmalała – wręcz przeciwnie, banki centralne wielu państw ciągle powiększają swoje zasoby. USA zwiększa swoje zasoby banku centralnego, ale również zwykli obywatele kupują złoto jako lokatę w obawie przed następnym kryzysem finansowym. Kraje rozwijające się, zwłaszcza te największe – Indie i Chiny – inwestują w złoto. Robi to również Rosja. Oblicza się, że banki centralne skupują około 500 – 600 ton złota rocznie. Przy takim popycie, ceny złota idą oczywiście w górę.

Istniejąca od 1987 roku w Londynie Światowa Rada Złota szacuje, że rok po roku ilość globalnie wydobywanego złota rocznie rośnie. W latach 2011 – 2016  wydobycie wzrastało o 3% rocznie. Krajem przodującym w wydobyciu są Chiny, chociaż na swoim terytorium posiadają znikome ilości. Pozycję lidera w wydobyciu – i produkcji złota – zawdzięczają kupowaniem kopalni złota na świecie od kilkudziesięciu lat. Dzięki temu długoplanowemu działaniu, Chiny obecnie produkują 15%  światowego wydobycia. Porozumienie zawarte z Rosją w 2017 roku w sprawie poszukiwania złóż na Syberii, potencjalnie daje im umocnienie pozycji lidera producenta złota na długie lata.

W Polsce złoto stało się ważnym metalem po reformie walutowej Władysława Grabskiego w kwietniu 1924 roku. Nowy złoty został oparty na parytecie złota – 1 złoty był wart 0,2903 grama złota. Jednocześnie powstał Bank Polski, założony jako prywatna spółka akcyjna ale  z prawem emisji pieniądza, której większość akcji posiadał Skarb Państwa. Złoto było podstawą kapitału tej spółki – 17, 4 tony – co stanowiło 60% wartości 100 mln złotych. Konsekwentnie Bank Polski powiększał swoje zasoby złota, które tuż przed II wojną wynosiły 80 ton. Po wybuchu wojny wszystkie kruszce zostały wywiezione z Polski, długą i dramatyczną drogą poprzez Rumunię, Turcję, USA i Kanadę do Londynu.

Pozostające po wojnie w Londynie złoto, złożone w depozycie Banku Polskiego, zostało formalnie przejęte przez Narodowy Bank Polski, chociaż fizycznie pozostawało w Londynie. W późniejszym czasie, do 1998 roku, NBP posiadał 24 tony złota oraz monety i sztabki z tego kruszcu. Powołano jednocześnie komisję, która miała zająć się zwiększaniem depozytów złota za ówczesną kwotę 1 miliarda złotych, zakładając cenę 320 dolarów za uncję. Kupiono ponad 70 ton złota.

W ostatnich latach NBP konsekwentnie powiększa swoje zasoby, posiadając w 2017 roku 103 tony, zdeponowane w Londynie w Banku Anglii na rachunku NBP. Stolica Wielkiej Brytanii jest uważana za najważniejsze centrum obrotu złotem, dlatego z powodów strategicznych zarządzania rezerwami złota jest on ciągle zdeponowany w tym mieście na rachunku NBP. Ułatwia to również zarządzanie inwestycjami oraz zabezpiecza w sytuacjach kryzysowych. Jednocześnie przychody z inwestycyjnego obrotu złotem przewyższają koszty utrzymania ton złota w angielskim depozycie. Trzeba również wiedzieć, że tak jak inne waluty na całym świecie,  polski złoty nie ma pokrycia w złocie.

W Polsce odzyskuje się złoto z rudy miedzi od 1991 roku, uzyskując około 350-530 kg rocznie w ciągu ostatnich 15 lat.  W 2006 rekordowo pozyskano 1699 kg złota. Specjaliści oceniają, że na terenie zajmującym 180 km2 znajduje się około 256 ton złota. Pozyskujemy złoto również poza granicami polski – spółki skarbu państwa posiadają za granicą kopalnie rudy miedzi, z których uzyskuje się sporo złotego kruszcu – w 2016 roku pozyskano aż 3540 kg.

Wracając do historii płatności złotem,  Polska miała swoje historyczne  złote monety. Pierwszą był floren, wybity za czasów króla Władysława Łokietka w 1330 roku. Jedyny istniejący egzemplarz jest w Muzeum Narodowym w Krakowie. Następną złotą monetą, już powszechną w obiegu płatniczym był dukat koronny króla Zygmunta Starego z 1528 roku. Miał on masę 3,5 grama o próbie 986. Zwano go „czerwonym złotym”, dla odróżnienia od złotego polskiego, który był jednostką obrachunkową równą 30 groszom, odpowiadający 540 denarom w srebrze. Dukaty bito do XIX wieku. Jednak najsłynniejszą monetą było 100 dukatów króla Zygmunta III Wazy o wadze 350 g i próbie 967, wybite w mennicy bydgoskiej. Mennica ta miała nadane prawo bicia złotych monet od 1346 roku. Złote monety były w Polsce używane jako forma płatności przez kilkaset lat, od zakończenia rozbicia dzielnicowego aż do Powstania Listopadowego. Ostatnim dukatem był właśnie „dukat powstańczy” z 1831 roku, zamówiony przez Bank Polski – wybito aż 163 205 sztuk tej monety. Środki na jej wybicie uzyskano z powszechnej zbiórki złota wśród polskiej ludności, a całość dukata była przeznaczona na zakup broni dla powstańców.

W niepodległej Polsce, prezydent Wojciechowski wydał dekret w 1924 roku o wybiciu 3100 monet o próbie 900 – z jednego kilograma złota. Miała to być polska złotówka, zawierająca 9/31 złota. Moneta ta uświetniła obchody 900 rocznicy koronacji Bolesława Chrobrego w 1925 roku.

Złote monety również wybito również dla celów kolekcjonerskich przed II wojną oraz w 1995 roku, kiedy NBP wyemitował złote monety o nominale 100 i 200 dla uczczenia bohaterów narodowych oraz historycznych rocznic. Wszystkie te monety mają podwójną rolę – mogą być środkiem płatniczym, chociaż głównym ich przeznaczeniem jest kolekcjonerstwo.  Pierwsza, o nominale 200 zł, została wybita z okazji III Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im Fryderyka Chopina w 1995 roku, o masie 15,5 g złota o próbie 900.

Narodowy Bank Polski ciągle skupuje złoto, powiększając swoje zasoby. Dopiero przecież od 55 lat złoto nie jest już na świecie związane z parytetem żadnej z walut, ale ciągle jego depozyty w każdym z krajów rozwiniętych są ważnym dowodem stabilności finansowej. Historyczna wartość  złota pozostaje również dzisiaj dowodem wartości i budzi stale zaufanie do posiadacza tego kruszcu.

Poprzedni artykułWłasność
Następny artykułPaństwo
- Advertisement -spot_img

More articles

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

- Advertisement -spot_img

Latest article