11,5 C
Warszawa
wtorek, 24 maja, 2022

Niedoskonałość rynku

Must read

Zalety wolnego rynku są niewątpliwe, ale rynek ma też wady. Wiążą się one przede wszystkim z pewnymi niedomaganiami i niedoskonałościami rynku, które skłaniają do aktywniejszej roli państwa w gospodarce.

      W teoretycznej analizie zawodności rynku wskazuje się zwykle na kwestie, których rynek nie rozwiązuje wcale bądź też rozwiązuje je źle. Chodzi tu w szczególności o następujące kwestie:

·       Mechanizm rynkowy działa efektywnie w warunkach konkurencji doskonałej, która jest bardziej teoretyczna niż realna. Nawet jeżeli na rynku istnieje tak dużo firm, że żadna z nich nie ma wpływu na ogólną podaż i cena towaru nie zależy od producenta, pozostaje jeszcze kwestia jednorodności produktów i swobody wejścia firmy na rynek. Pełna swoboda wejścia na rynek i wyjścia z niego, gdy zmieniają się warunki gospodarowania jest możliwa tylko przy założeniu, że czynniki produkcji są doskonale podzielone i w pełni mobilne (czy zdolne do natychmiastowego przestawienie się na inną produkcję). W praktyce zdarza się to niezwykle rzadko, co oznacza, że zmiany popytu nie muszą prowadzić do natychmiastowej zmiany podaży, gdyż potrzebny jest pewien okres niezbędny do przestawienia czynników produkcji w celu innego ich wykorzystania, zgodnie z sygnałem płynącymi z rynku.

·       Przy analizie różnych struktur rynku przyjmowane jest założenie, że producenci i konsumenci mają znakomitą informacje o rynku, czyli dysponują pełną (doskonałą) wiedzą o warunkach i kosztach produkcji, cenach oferowanych przez różnych producentów, jakości i użyteczności dóbr itp. W rzeczywistości zarówno producenci jak i konsumenci żyją w warunkach ciągłych zmian i niepewności oraz podejmują swoje decyzje, dysponując ograniczonymi informacjami. W tej sytuacji trudno o ustalenie punktu zrównania korzyści krańcowych z kosztami krańcowymi i jednoznaczne wyznaczenie optimum ekonomicznego przedsiębiorstwa lub gałęzi przemysłu. Należy też brać pod uwagę, że konsumenci oraz producenci podejmują wiele decyzji gospodarczych na podstawie przewidywań dotyczących przyszłości, które mogą okazać się błędne.

·       Mechanizm rynkowy działa efektywnie w warunkach silnej konkurencji między uczestnikami rynku, czyli w warunkach konkurencji doskonałej. W praktyce wiele czynników sprawia, że konsumenci nabywają produkty wytwarzane przez przedsiębiorstwa działające na rynkach niedoskonałych: w konkurencji monopolistycznej, oligopolu, duopolu, a nawet w krańcowych przypadkach w monopolu. Oznacza to, że im większy jest stopień monopolizacji gospodarki, w tym większym stopniu zachowania przedsiębiorców odbiegają od wymogów efektywności gospodarowania.

·       Na rynku może być zgłaszany popyt na dobra uznawane za szkodliwe społecznie (niepożądane), takie jak np. narkotyki, papierosy, alkohol, niektóre leki, o której szkodliwości potencjalni nabywcy nie mają pełnej informacji lub informacje te ignorują. Państwo może uznać pewne działania za niezgodne z prawem i zabronić produkcji oraz dystrybucji niektórych dóbr (np. narkotyków). W przypadku popytu na inne dobra uznawane za szkodliwe państwo może ograniczać dostęp do nich (np. recepty na niektóre leki) lub nakładać na nie wysokie podatki (np. akcyza), które – podnosząc cenę – wpływają na zmniejszenie popytu (alkohol, papierosy). Obok wymienionych wyżej grup niepożądanych istnieją też dobra pożądane (np. insulina dla diabetyków). Wskazane jest wówczas dotowanie leków, aby mogły je nabyć wszyscy potrzebujący.

·       W gospodarce występują dobra określane jako tzw. dobra publiczne, które z jednej strony są powszechnie pożądane, a z drugiej zaś ( ze względu na to, iż mogą być użytkowane przez wszystkich i nikogo nie można z korzystania z tych dóbr wykluczyć) nie ma chętnych do ich finansowania. Zadaniem państwa staje się zarówno określenie pożądanej podaży tych dóbr, jak i zabezpieczenie warunków i środków niezbędnych do uzyskania tej podaży.

·       Należy uwzględnić występowanie tzw. negatywnych efektów zewnętrznych, które pojawiają się wówczas, gdy pewne podmioty gospodarcze przerzucają na inne podmioty lub na całe społeczeństwo część skutków lub kosztów swojej działalności bez zapewnienia rekompensaty cenowej. Zadaniem państwa staje się wówczas zmuszenie tych podmiotów gospodarczych do pełnego uwzględnienia w kalkulacji finansowej kosztów nie tylko kosztów przez nich ponoszonych, ale także kosztów ponoszonych przez podmioty zewnętrzne, bądź też pokrywanie ze środków budżetowych wydatków związanych z usuwaniem efektów zewnętrznych np. degradacja środowiska.

·       Mechanizm rynkowy wyzwala silną motywację dla ludzi przedsiębiorczych do zwiększenia aktywności zawodowej, podejmowania ryzykownych działań, wprowadzanie postępu technicznego, ponieważ powinno to prowadzić do wzrostu ich dochodów. Trzeba jednak uwzględnić, iż działanie mechanizmu rynkowego z jednej strony sprzyja bardziej efektywnemu wykorzystaniu, z drugiej jednak prowadzi do wzrostu zróżnicowania dochodów i majątku społeczeństwa, które nie musi spotkać się z akceptacją społeczną. Duże zróżnicowanie dochodowe może prowadzić do powiększania się obszarów ubóstwa, powodować frustrację i protesty szerokich grup społecznych oraz nasilenie się innych negatywnych zjawisk społecznych. Obowiązkiem państwa jest wówczas łagodzenie nadmiernych nierówności społecznych. Zadania te są realizowane poprzez zasiłki dla bezrobotnych, zasiłki socjalne, progresywne podatki od dochodów ludności, dotacje do ceny podstawowych produktów lub usług.

·       Działania rynkowe mogą prowadzić do występowania zjawisk destabilizujących gospodarkę, taki jak: duże wahania aktywności gospodarczej, bezrobocie, niepełne wykorzystanie mocy wytwórczych, inflacja. Wywołują to niekorzystne skutki makroekonomiczne (np. straty w produkcji i obniżenie dobrobytu społeczeństwa) oraz sprzyja nasileniu się negatywnych zjawisk społecznych (poczucie niepewności, konflikty, przestępczość). Ta niestabilność i trudność w samoistnym osiąganiu stanu równowagi w gospodarce stanowią dla wielu ekonomistów argument na rzecz prowadzenia przez państwa aktywnej polityki stabilizacyjnej.

Wymienione wyżej argumenty świadczą o niesprawności i zawodności rynku i potrzebie oddziaływania państwa na gospodarkę.

- Advertisement -spot_img

More articles

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Proszę wpisać swój komentarz!
Proszę podać swoje imię tutaj

- Advertisement -spot_img

Latest article